قال و قیل 1

کتاب:‌ «فهم علم اجتماعی» نوشتة راجر تریگ، ترجمة شهناز مسمی پرست، نشر نی، تهران، 1384

کتابی است دربارة فلسفة روش در علوم اجتماعی. پرسش اصلیِ کتاب، همان پرسش اصلیِ شناخت شناسی است که: آیا شناخت امکانپذیر است؟ و چه گونه؟ آیا علم تنها منبع شناخت است؟ و آیا عقلانی بودن به معنای علمی بودن است و به عبارت دیگر آیا علم تنها معیار عقلانیت است؟ آیا میان علم و دیگر حوزه های معرفتی مانند دین از نظر اعتبارِ شناختی تفاوتی وجود دارد یا همگی از این منظر در عرض هم هستند؛ کتاب، این پرسش ها را به طور خاص برای علوم اجتماعی مطرح می کند: آیا علوم اجتماعی می توانند شناخت معتبری از واقعیت به دست دهند یا نه؟ و چه گونه؟ آیا زمینة اجتماعی بر شناخت تأثیر دارد؟ اگر دارد، آیا این تأثیر منجر به نسبی گرایی معرفتی می شود؟ آیا تأثیر جامعه بر شناخت، آگاهیِ فردی و شناخت فردی را منتفی می کند؟ آیا ارزشهای افراد بر شناختشان تأثیر دارد و تا چه حد؟ زمینه های اقتصادی و سوابق ژنتیکی چه تأثیری بر شناخت دارند؟ و در نهایت، آیا می توان از هیچ واقعیتی بیرون از ذهن سخن گفت که بتواند محتویات ذهن را کنترل کند و از هرج و مرج معرفتی جلوگیری کند؟
کتاب در فصل اول، نمایی کلی از مباحث فلسفة علم از پوزیتویسم تا کون و فایرابند ارائه داده و از فصل دوم وارد فلسفة روش جامعه شناسی شده است و هریک از سؤالات فوق را در فصلی بررسی کرده است. در فصل آخر، نویسنده نظر خود را دربارة رابطة شناخت و واقعیت تحت عنوان «رئالیسم انتقادی» شرح داده است.
یکی از ویژگی های کتاب آن است که وقتی در مباحث شناخت شناسی، اعتبار علم به چالش کشیده می شود، دین را به عنوان نمونه ای از بدیل های علم مطرح می کند. به این ترتیب بسیاری از مباحث مرتبط با اعتبار و حقانیت دین در فلسفة دین نیز مطرح می شود و کتاب از این نظر نیز قابل استفاده است.
کتاب، مرور نسبتاً جامعی است بر مباحث فلسفة روش در علوم اجتماعی. یکی از ایراداتِ کتاب آن است که در داخل هر فصل، طبقه بندیِ منظمی از مباحثِ مربوط به موضوع انجام نشده است و مباحث تاحدی مخلوط ارائه می شوند. این نکته منجر به ایراد دیگری شده است: مطالبِ تکراری در میان بحث ها زیاد دیده می شود. یک مطلب نه تنها در یک فصل که حتا در فصول مختلف چندین بار تکرار می شود و علاوه بر این که خواننده را خسته می کند، باعث می شود که رشتة بحث نیز گم شود. یعنی از آن جا که یک موضوع در مواضع مختلف تکرار می شود، در نهایت خواننده نمی تواند مطلب را در ذهن خود ذیل مقولة معینی جای دهد.
ترجمة کتاب نسبتاً قابل قبول است. انتهای کتاب واژه نامه ای آورده شده که به فهم مباحث و اصطلاحاتِ کتاب کمک کند. نمایة آخر کتاب، کمک می کند تا اصطلاحات مطرح شده در واژه نامه و هم دیگر اصطلاحات و اسامی به کار رفته در کتاب را بتوان به راحتی در متن پیدا کرد.

سلام. این جا دربارة هرچیزی خواهم نوشت که به نوعی من مخاطب آن هستم: آثار هنری و فکری و فرهنگی. قصد دارم تا جایی که بتوانم، دربارة هر اثری که می‌بینم یا می‌خوانم یا می‌شنوم چیزی بنویسم... شاید این توضیح را بعداً کامل تر کردم...